نگاهی به انیمیشن ایرانی خروس و روباه

«خروس و روباه» مجموعه انيميشني است كه هم‌اكنون از برنامه‌ كودك و نوجوان شبكه 2 در حال پخش است. اين مجموعه كلكسيوني از اشارات به قصه‌هاي نوستالژيك و ماندگار است. خونه مادربزرگه، شنگول و منگول، داستان منظوم خروس و روباه و غيره همه نمونه‌هايي از قصه‌ها و انيميشن‌هاي تأثيرگذاري هستند كه بسيار ديده و شنيده شده‌اند، ولي همچنان محبوب و دوست‌داشتني هستند. با وجود اين خروس و روباه، اثري مستقل است. گل‌بي‌بي، پيرزن مهرباني است كه در دهكده كوچكي همراه با حيوانات خانگي‌اش زندگي مي‌كند. مرغ، خروس، سگ و بز، حيوانات محبوب او هستند كه كنار هم هر روز اتفاق تازه‌اي را تجربه مي‌كنند. روباه كه در جنگل نزديك دهكده زندگي مي‌كند با همان خصوصيات معروفش يعني زيركي و حيله‌گري هر بار قصد فريب حيوانات گل‌بي‌بي و خوردن دم‌طلا، خروس خانه را دارد.

گل‌بي‌بي شباهت بسياري به مادربزرگ مجموعه عروسكي خونه مادربزرگه دارد. او همان پيرزن بامحبت و مهربان است كه در مواقع لزوم جدي و قاطع عمل مي‌كند. علاوه بر آن، ابري يادآور هاپوكومار و حنا و دم‌طلا نيز يادآور مرغ و خروس مادربزرگه هستند. شايد بتوان گفت اين موضوع يعني شباهت شخصيت‌هاي انيميشن خروس و روباه به كاراكترها و داستان‌هاي موفق و تأثيرگذار، يكي از نقاط مثبت اين مجموعه است؛ زيرا استفاده درست و كافي از المان‌ها و عناصر اين داستان‌ها نه تنها تقليد محسوب نمي‌شود، بلكه انتخابي است هوشمندانه براي استفاده مناسب از موفقيت‌هاي اين قصه‌ها.

2 عنصر شخصيت‌پردازي و طراحي شخصيت در اين انيميشن بسيار به چشم مي‌آيد. از آنجا كه موفقيت يكي از اين عناصر بستر مناسب براي موفقيت عنصر بعدي محسوب مي‌شود مي‌بينيم در انيميشن خروس و روباه هم طراحي خوب شخصيت‌ها زمينه‌اي است براي شخصيت‌پردازي موفق و دقيق. شخصيت‌ها كاملاً فانتزي و با اغراق طراحي شده‌اند و اين اغراق در رنگ‌آميزي آنها نيز لحاظ شده است. جزئيات فراوان در ظاهر آنها نشانه‌اي از دقت سازندگان در پرداخت شخصيت‌هاست. مثلا نوع پوشش گل‌بي‌بي نمونه‌اي از اين دقت و توجه به جزئيات است. روبي يا روباه داستان با تمام ويژگي‌هاي منفي‌اش همچنان محبوب و دوست‌داشتني است. شنگول، بز قصه شخصيتي آرام و خجالتي دارد. ابري، سگي است اخمو اما مهربان. همين‌طور بقيه كاراكترها هر كدام ويژگي‌هاي متفاوت و مخصوص خود را دارند. اين شخصيت‌پردازي خوب در انيميشن خروس و روباه سبب شده است مخاطب در وهله نخست با مجموعه ارتباط برقرار كند و در انتظار ديدن و شنيدن داستان اين شخصيت‌ها بماند.

داستان‌پردازي، ضعف اصلي در بيشتر انيميشن‌هاي توليد شده در كشور است. گويا آنقدر درگير تكنيك‌هاي ساختاري مي‌شويم كه فراموش مي‌كنيم اينها ابزاري هستند براي روايت داستان. بسياري از انيميشن‌ها با اين كه ساختاري قوي دارند، اما چون از داستاني خوب و درست بي‌بهره‌اند به موفقيتي دست نمي‌يابند. خوشبختانه انيميشن خروس و روباه نمونه‌اي است كه فيلمنامه‌اي قابل قبول دارد. داستان‌هاي اين مجموعه از آغاز، ميانه و پايان مناسبي برخوردار است. اشاره‌هاي كوچك و بزرگ به قصه‌هاي معروف در بيشتر قسمت‌هاي مجموعه وجود دارد. اين موضوع سبب شده است داستان‌هاي كهن و ثقيل ادبيات فارسي براحتي و بسادگي براي كودكان روايت شوند. در واقع در انيميشن خروس و روباه، كارگردان با اشاره به داستان‌هاي خوب و وام گرفتن از آنها هم زمينه را براي شنيده شدن اين قصه‌ها فراهم مي‌آورد و هم شرايطي به‌ وجود مي‌آيد كه اين داستان‌ها در قالب‌هاي امروزي روايت شوند. هرچند فيلمنامه اين مجموعه عاري از عيب و نقص نيست، اما در مجموع قابل قبول و جذاب است. بعلاوه خروس و روباه مجموعه‌اي داستاني ‌ـ آموزشي است. نكات آموزشي داستان هم در قالب رفتار و گفتار شخصيت‌ها به مخاطب انتقال داده مي‌شوند.

خانه گل‌بي‌بي خانه كوچكي روستايي است كه زيبايي و صميميت مخصوص به خود را دارد. حصاركشي اطراف خانه براي مشخص كردن حياط، سقف شيرواني كوچك، در و پنجره‌هاي بزرگ و پرده‌هاي شاد همه در جهت القاي فضايي صميمي، ساده و سنتي هستند. هر نما از مجموعه پويانمايي خروس و روباه، زيبا و چشم‌نواز است. اين مساله به واسطه طراحي خوب فضا و رنگ‌آميزي شاد و پرانرژي مجموعه است. در واقع در انيميشن خروس و روباه تصاوير با ارزش بصري و گرافيكي مناسبي پرداخت شده‌اند كه علاوه بر بالا بردن سطح كيفي اثر، جذابيتي متناسب با نياز مخاطب خردسال را نيز دارد. به بيان ميترا عبدي، كارگردان اثر در توليد اين مجموعه سعي شده با استفاده از رايانه، حركات شخصيت‌هاي انيميشني را براي مخاطب كودك خود باورپذيرتر و واقعي‌تر كنند و با استفاده از رنگ‌هاي شاد به فضاي فانتزي اين مجموعه روحي جديد و شاداب ببخشند.

در كنار نماهاي زيبا، موسيقي سنتي شادي نيز شنيده مي‌شود كه شايد در بعضي موارد مناسب تصوير نباشد و به اصطلاح روي آن ننشيند، اما در مجموع تأثير مثبتي در مجموعه گذاشته است بعلاوه تا حدودي بار طنز اثر را نيز به عهده دارد. نكته ديگر در ارتباط با موسيقي اين انيميشن، استفاده از آواهاي شاد محلي است كه بيشتر اين قطعه‌هاي موسيقايي مخصوص جشن‌ها و عروسي‌هاست و به ظاهر تناسبي با موسيقي متن يك انيميشن تلويزيوني ندارد. جسارت در بهره‌ گرفتن از اين نوع خاص از موسيقي در يك اثر پويانمايي كودك، مستلزم خلاقيت و بداعتي قابل توجه است كه به‌‌رغم نقص‌ها و كاستي‌هايش براي مجموعه موفقيتي نسبي همراه داشته است.

دوبله و صداگذاري در كشور ما از سابقه‌اي طولاني برخوردار است كه تأثير قابل توجهي در موفقيت بيشتر انيميشن‌ها دارد و يكي از ويژگي‌هاي مثبت انيميشن خروس و روباه نيز به شمار مي‌رود و نقش قابل توجهي در جذابيت و مقبوليت شخصيت‌ها ايفا كرده است. مثلاً حيله‌گري روباه قصه بسيار تحت تأثير صداي انتخاب شده براي آن است. اكبر مناني، صداپيشه اين شخصيت با اوج و فرودهاي كلامي و شيوه اداي واژه‌ها نقش بسزايي در باورپذيري حيله‌گري و زيركي مكارانه شخصيت روباه داشته است. تأثير صداي دوبلورها در مورد ديگر شخصيت‌هاي مجموعه نيز قابل توجه است و تأثيري انكارناپذير در همراهي مخاطب با شخصيت‌هاي اثر دارد.

نویسنده : بهار عسگري (قاب کوچک)