نگاهی به مجموعه انیمیشن ایرانی حکایات شیرین

نمونه‌ اين‌گونه حكايات كه نمي‌توان آنها را بسادگي به زبان كودكانه بازگرداند داستان‌هاي برگرفته از مثنوي معنوي مولاناست كه عدم موفقيت آن را مي‌توان در انيميشن «گنج مثنوي» مشاهده كرد. حال آن‌كه در حوزه ادبيات با كتاب‌هايي همچون «قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» مواجه هستيم كه امثال و حكم و داستان‌هاي عبرت‌آموز كهن را از كتاب‌هاي ثقيلي همچون كليله و دمنه يا مرزبان‌نامه به قصه‌هاي ساده و شيرين براي كودكان و نوجوانان تبديل كرده است.

«حكايات شيرين» عنوان انيميشني است كه سعي داشته رويه‌اي همچون كتاب‌ قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب را دنبال كند و مي‌توان گفت تا حدودي در اين زمينه موفق عمل كرده است. يكي از دلايل موفقيت انيميشن حكايات شيرين در انتقال مفاهيم، انتخاب درست حكايات و قصه‌هاست. داستان‌هاي دلنشيني كه غني‌ترين منابع براي آموختن و عبرت گرفتن هستند و تبديل شدنشان به پويانمايي‌هايي جذاب و مفرح بهترين راه براي ارائه‌ آنها به كودكان و نوجوانان است.

حكايات شيرين، مجموعه‌اي است كه با دربرگرفتن اين موضوعات و استفاده از شخصيت‌هاي دوست‌داشتني، مخاطب خود را راضي نگه مي‌دارد. حكايت‌هاي روايت شده عمدتا حاوي مضامين اخلاقي همچون حرص و طمع، حسادت و غرور، دروغ و ريا و... است. بعلاوه اين‌كه در متن خود نيز گنجينه‌اي از تاريخ و فرهنگ اقوام و ملل مختلف را دارد.

مثلا در يكي از قسمت‌هاي اين مجموعه به نام «دو بازرگان» مي‌بينيم موضوع اصلي داستان دروغ، حرص و طمع است. بازرگاني كه هميشه بدون حساب و كتاب و با توكل به خدا به كسب و كار مي‌پردازد در كشتي با بازرگان ديگري همسفر مي‌شود كه دروغگو و حريص است و براي منفعت خود هر كاري انجام مي‌دهد. مخاطب با ديدن و شنيدن همين اندازه از قصه علاوه بر شناخت شخصيت‌هاي مثبت و منفي داستان با نكاتي همچون نوع پوشش اشخاص، شيوه‌ مسافرت آنها و همچنين چگونگي داد و ستد در آن روزگار آشنا مي‌شود. اين مساله يكي از ويژگي‌هاي مثبت انيميشن حكايات شيرين است، چراكه علاوه بر خود داستان و آموزه‌هاي اخلاقي آن، تصاوير نيز بار آموزشي دارند و هر اندازه كه صحت و دقت اين تصاوير و انطباق آنها با واقعيت و صبغه تاريخي‌شان مورد توجه قرار گيرد به ارزش و اعتبار اثر نيز افزوده مي‌شود.

دو بازرگان قصد دارند براي تجارت به شهر ديگري سفر كنند. كالاي يكي از آن دو، ظروف مسي و ديگري روغن است و هر دو سوار بر كشتي آماده سفري پر افت و خيز مي‌شوند. زمان ورود بازرگانان به كشتي، تفاوت در نوع پوشش آنها با ناخدا توجه مخاطب را جلب مي‌كند. حتي پوشش خدمه كشتي نيز با ناخدا، متفاوت است و در روند داستان نيز شاهد ويژگي‌هاي شخصيتي منحصربه‌فرد و خاص پيشه و فرهنگ هر كدام از شخصيت‌ها هستيم.

معرفي شخصيت منفي داستان با شيوه نامناسب غذا خوردن او آغاز مي‌شود. سپس با نشان دادن صحنه‌ باز كردن پنجره كشتي به نيت سرما خوردن مسافران، بدجنسي او نمايان مي‌شود و در نهايت حيله‌گري او هنگام گول زدن بازرگانان براي تعويض كالاهايشان، ذات پليدش را ثابت مي‌كند. در مقابل اين شخصيت منفي، با بازرگان ساده و مهرباني روبه‌رو هستيم كه در نهايت خوش‌قلبي، راز ساده اما مهم تجارتش را براي دوست بدجنسش بازگو مي‌كند. شخصيت‌هاي اين دو كنار هم بخوبي با مخاطب ارتباط برقرار مي‌كنند.

از آنجا كه هر قسمت از اين مجموعه، داستان متفاوتي را روايت مي‌كند و مخاطب با يك شخصيت ثابت و آشنا روبه‌رو نيست، بنابراين كارگردان وظيفه دشواري به عهده دارد، چراكه بايد در هر قسمت تلاش كند تا شخصيت‌هايش را ضمن معرفي، حقيقي جلوه دهد و امكان برقراري ارتباط با آنها را براي مخاطب فراهم آورد و اين اتفاق بخوبي در مجموعه حكايات شيرين رخ داده اس

ت.

نكته ديگري كه سبب موفقيت مجموعه انيميشن حكايات شيرين شده، روند صحيح روايت داستان و عناصر دراماتيك آن است. همان‌طور كه گفته شد مجموعه، شخصيت‌هايي ثابت و آشنا ندارد، بنابراين تعريف شخصيت و شناساندن آنها ضمن اتفاقات و رويدادهاي داستان، صورت مي‌گيرد. اين موضوع برخلاف بيشتر مجموعه‌هاي انيميشني است كه شخصيت‌هاي مثبت و منفي خود را ابتداي داستان و يك بار براي هميشه تعريف مي‌كند و در هر قسمت با پرداختن به كشمكش‌ها و معماهاي خود، داستان اصلي را پيش مي‌برند حال آن‌كه در حكايات شيرين، اتفاقات و وقايع فرعي داستان، بستري است براي تعريف موازي و همزمان شخصيت‌ها. اين ويژگي سبب شده مخاطب در هر قسمت علاوه بر انتظار براي ديدن و شنيدن قصه‌اي جديد، منتظر شناختن و همراهي با شخصيت‌هاي تازه نيز باشد. شايد نتوان اين موضوع را مزيتي براي يك انيميشن قلمداد كرد، اما برخورداري از يك شخصيت ثابت و محبوب نيز نمي‌تواند به عنوان يك اصل موفقيت پنداشته شود. دليل اين ادعا نيز مجموعه حكايات
شيرين است.

ساختار صحيح داستان در پذيرفتن پيام‌هاي آموزشي آن از سوي مخاطب نقش عمده‌اي ايفا مي‌كند. زماني كه داستان و شخصيت‌هاي آن باورپذير و دقيق باشند، نيازي نيست نكته‌هاي اخلاقي و آموزشي را به شكل ديالوگ در دهان شخصيت‌ها قرار دهيم و آنها را به صورت شعاري و مستقيم به مخاطب عرضه كنيم و در نهايت نيز با عدم پذيرش او روبه‌رو شويم، در حالي‌كه كافي است شخصيت‌هاي داستان به عنوان يك تيپ از جانب مخاطب پذيرفته شود، سپس براحتي رفتار و گفتار آن شخصيت براي مخاطب قابل قبول شده و به عنوان يك الگو مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

در مجموعه حكايات شيرين، عمدتا هيچ پيام يا نكته‌اي به صورت واضح و شعاري از زبان شخصيت‌هاي داستان شنيده نمي‌شود. داستان روند خود را پيش مي‌گيرد و در مرحله قبل از وقوع اتفاق اصلي يا نقطه اوج داستان با معرفي شخصيت‌ها، رفتار و گفتارشان تأثير ناخودآگاه در ذهن مخاطب مي‌گذارد، طوري كه مخاطب وادار مي‌شود ويژگي‌هاي خوب بعضي كاراكترها را ستايش و خصايص شخصيتي بعضي ديگر را نكوهش كند. داستان به اوج خود مي‌رسد و معماي اصلي مطرح مي‌شود. در مرحله بعد، مخاطب با علم به اين‌كه پايان خوب براي شخصيت خوب داستان است، انتظار مي‌كشد تا زودتر پايان داستان را ببيند و اين از مزاياي قصه‌ خوب و قدرتمند مجموعه است. در نهايت، پايان‌بندي ماجرا برآيندي است از جزئيات به كار گرفته شده در داستان بدون هيچ‌گونه پيام و آموزش صريح و مستقيم، چراكه تمام نكات آموزشي بدقت درهمه جاي قصه گنجانده شده و در پايان علاوه بر به سرانجام رسيدن وقايع داستان، آموزش اين نكات نيز به پايان مي‌رسد، در حالي كه اثر خود را در ذهن مخاطب ثبت كرده است.

در انتها مي‌توان گفت حال و هواي مجموعه نيز كمك بسياري به پذيرش داستان و ذهنيت ابتدايي مخاطب براي مواجهه با اين انيميشن مي‌كند. استفاده از واژه‌ حكايت در عنوان مجموعه از همان ابتدا به مخاطب يادآوري مي‌كند با داستان و روايتي جدي و پندآموز مواجه است. سپس رويارويي با شخصيت‌هاي رئال داستان و شيوه صحبت كردن رسمي آنها شرايط لازم را براي پذيرش داستاني با اين حال و هوا ايجاد مي‌كند. اين انيميشن در بطن خود طنز و شوخي نيز به همراه دارد، اما نه صرفا در جهت سرگرمي، بلكه به عنوان عنصري براي كمك كردن به اهداف اصلي مجموعه. در نتيجه مخاطب در اولين برخورد، آگاهي لازم را در ارتباط با نوع و هدف انيميشن كسب كرده و به انتخاب خود آماده تماشاي اثر مي‌شود.

نويسندگي مجموعه انيميشن حكايات شيرين را ‌ـ كه از توليدات مركز فرهنگي ـ هنري صبا بوده و از شبكه 2 سيما در حال پخش است‌ـ كوروش كرمي به عهده دارد و كارگردان مجموعه، سيدامير غبارآستانه است.