نگاهی به انیمیشن ایرانی مدادهای رنگی

حال اگر اين مدادهاي رنگي به عنوان شخصيت‌هاي اصلي انيميشني مورد استفاده قرار گيرند، مي‌توانند بدون شك، سبب محبوبيت اوليه آن انيميشن فارغ از روايت داستاني و شخصيت‌پردازي به كار رفته در آن شوند. مدادهاي رنگي، همراه هميشگي كودكان هستند، چه پيش از ورود به مدرسه و چه بعد از آن. چه بسا از همين روست كه كودكان تعلق خاطر خاصي به مداد رنگي دارند و هميشه به دنبال آن هستند كه جعبه كامل‌تري داشته باشند و از رنگ‌هاي متنوع‌تري در نقاشي‌هاي خود استفاده كنند. اين محبوبيت بهانه مناسبي براي انيميشن‌سازي با موضوع مدادهاي رنگي است كه البته زياد هم مورد توجه بوده و در آثار پويانمايي همه جاي دنيا به وفور به آن پرداخته شده است.

شخصيت‌هاي انيميشن مدادهاي رنگي از توليدات مركز پويانمايي صبا را ـ كه هم‌اكنون از شبكه 2 سيما در حال پخش است ـ مدادهاي رنگارنگ جعبه مداد رنگي تشكيل داده‌اند. اين مدادها هر كدام بر مبناي رنگ خود شخصيت بخصوصي دارند، مثلا مداد زرد با سر و شكلي شبيه شير جنگل يا مداد قهوه‌اي به صورت گاو، تصوير شده است. اين حيوانات و انسان‌هاي رنگارنگ هر كدام به جاي پا، مداد دارند تا هر زمان كه لازم است با نقاشي كردن وسيله مورد نيازشان روي كاغذ مشكل خود و دوستانشان را حل كنند. داستان مدادهاي رنگي در يك جنگل سبز و خرم مي‌گذرد و اين دوستان رنگي با استفاده از توانايي خارق‌العاده‌شان در نقاشي كشيدن، زندگي دوستانه و شادي را كنار هم سپري مي‌كنند.

نكته قابل تامل در انيميشن مدادهاي رنگي، خلاقيت به كار رفته در آن است. اين كه مدادها بتوانند براساس رنگشان شي همرنگ خود را طراحي كنند و سپس اين شي از زمينه كار جدا شده و به صورت وسيله‌اي واقعي و قابل استفاده براي شخصيت‌ها تبديل شود، ايده‌اي بديع و تازه است. به‌علاوه نگاه مخاطب را نسبت به اشيا اطراف خود تغيير مي‌دهد. كودكان در بسياري از مواقع آرزوهاي خود را با استفاده از نقاشي به تصوير مي‌كشند؛ آرزوهايي چون داشتن اسباب‌بازي‌هاي جورواجور و متنوع. زماني كه كودك با انيميشني همچون مدادهاي رنگي مواجه است دنيايي جديد به روي او گشوده مي‌شود. نقاشي‌هايي كه در گذشته تنها در دفتر نقاشي ثابت و بي‌استفاده باقي مي‌ماندند، حالا نه فقط در دفتر نقاشي بلكه در هر جاي ديگري مي‌توانند واقعي و قابل استفاده باشند. اين موضوع از جذاب‌ترين ويژگي‌هاي انيميشن مدادهاي رنگي است كه باعث شده اين اثر از يك انيميشن ساده با موضوع مداد رنگي فاصله بگيرد و ميان خيل پويانمايي‌هايي كه با اين ايده كار شده‌اند، منحصر به فرد و متمايز به نظر برسد و در دام كليشه و تكرار گرفتار نشود.

به لحاظ متن و مضمون و درونمايه انيميشن مدادهاي رنگي ارزشمند و قابل بحث است. در هر قسمت امكان پرداختن به نكات جزئي فراهم آمده و فرصت كافي براي گنجاندن عناصر مختلف داستان در متن اثر وجود دارد، بنابراين با آغاز، ميانه و پايان مشخصي در هر قسمت از اين مجموعه مواجه هستيم كه بستر مناسبي را براي ارائه مضامين آموزشي و تربيتي فراهم كرده است. به عنوان مثال در يكي از قسمت‌هاي مجموعه با نام «پل»، علاوه بر آموزش اجزاي مختلف پل و شيوه ساخت آن، تاكيد بجايي هم بر توجه به همنوع و تعاون و همكاري و ياري رساندن به يكديگر براي حل مشكلات به چشم مي‌خورد كه به موجب آن ايده ساده اوليه ارزش محتوايي يافته و از يك بهانه داستاني صرف براي سرگرم كردن مخاطب و يا فقط برنامه‌اي آموزشي براي ياددادن مهارت‌هاي فني به او فاصله مي‌گرفت و وجه اخلاقي پيدا مي‌كرد.

اما در خصوص ساختار بصري مجموعه نكاتي هست كه مي‌تواند مورد اشاره قرار بگيرد. انيميشن مدادهاي رنگي ويژگي‌هايي دارد كه از يك طرف نقطه ضعف اثر و از طرف ديگر نقطه قوت آن به شمار مي‌آيد. به عبارت ديگر اين مجموعه انيميشن در كليت ساختاري خود دچار نقص است و نتوانسته هماهنگي لازم را ميان اجزاي مختلف به وجود بياورد. با وجود اين، نقص‌ها توانسته‌اند در شكل اجرايي كار توجيهي ساختاري پيدا كنند و آن طور كه بايد به چشم نيايند. به عنوان نمونه مي‌توان از اين موارد نام برد: تعدادي از شخصيت‌ها نسبت به ديگر كاراكترها حضور پررنگ‌تري در قسمت‌هاي مختلف مجموعه دارند و شخصيت‌هاي محوري مجموعه محسوب مي‌شوند. مثلا كاراكتر قرمز يا آبي. به‌علاوه مجموعه، شخصيت منفي به صورت مشخص ندارد، چرا كه كشمكش‌هاي داستان به صورت معمايي ارائه مي‌شوند و به شخصيت منفي نياز نيست. داستان با يك اتفاق معمولي آغاز مي‌شود تا زمينه براي طرح معماي اصلي فراهم آيد. از آنجا كه شخصيت‌هاي مجموعه داراي قدرت جادويي هستند و مي‌توانند هر چيزي را كه نياز دارند با چرخيدن به دور خود و نقاشي كردن به دست آورند، مشكلي در خصوص فراهم كردن زمينه براي ورود به قسمت اصلي يا نقطه عطف داستان وجود ندارد. در اين زمان شخصيت‌ها و همچنين مخاطب با معمايي مواجه است كه تنها كافي است جواب آن را حدس بزند سپس براحتي و تنها با نقاشي كردن آن را به دست بياورد. اين نوع طرح داستان را كه در تناسب كامل با شخصيت‌هاي اثر و ويژگي‌هاي شخصيتي آنهاست مي‌توان به عنوان يكي از نكات مثبت مجموعه برشمرد.

يكي از مشكلات انيميشن مدادهاي رنگي مربوط مي‌شود به شيوه طراحي اشكال بصري مجموعه و نكات تكنيكي مربوط به اصول گرافيكي نقاشي كارتوني و نيز ميزان بهره‌گيري از امكانات رنگ و نور و ارزش خطي در طراحي شخصيت‌ها و فضاهاي اثر. علاوه بر شخصيت‌هاي مجموعه، پيش‌زمينه و پس‌زمينه كار نيز سرشار از رنگ‌هاي متنوع است؛ بنابراين كاراكترها در نماهايي از برنامه، محو و نامشخص هستند و خطوط محيطي آنها قابل تشخيص نيست. اين موضوع در ارتباط با پلان‌هاي مختلف تصوير نيز صادق است، چرا كه خطوط طراحي‌ها ارزش خطي مشخصي ندارند و همه اجزاي تصوير با يك درجه رنگي از لحاظ نور و شفافيت و ضخامت قلم طراحي شده‌اند. از همين رو تشخيص مرز محيطي تصاوير و درك بصري ويژگي‌هاي كليدي و اصلي نماهاي هر پلان امكان‌پذير نيست. در حالي كه رنگ‌ها و عناصر مختلفي در همه جاي تصوير گنجانده شده و تلاش و زحمت عوامل سازنده در هر پلان به خودي خود ستودني است و جاي توجه و البته تامل دارد.

در پايان بايد گفت اين مجموعه انيميشن نيز مانند بسياري از نمونه توليدات ديگر صبا در سطحي ميان ارزش هنري و ضعف ساختاري قرار دارد و در نتيجه نه مي‌توان اشكال عمده و بنياديني به آن وارد دانست و نه مي‌توان به عنوان اثري بي‌نقص و مثال‌زدني از آن ياد كرد. اين قبيل توليدات پويانمايي اغلب با هدف برآورده كردن نياز كودك به تماشاي انيميشن تلويزيوني ساخته مي‌شوند و طبعا نمي‌توان انتظار زيادي از آنها داشت و مثلا آن‌گونه به نقد و تحليل آنها پرداخت كه پويانمايي‌هاي جشنواره‌اي و انيميشن‌هاي بلند سينمايي مورد بررسي قرار مي‌گيرند. واقعيت آن است كه هر اثري را بايد در نوع خود مورد تجزيه و تحليل و يا قضاوت و داوري قرار داد. مديوم تلويزيون اقتضائاتي متفاوت با مديوم سينما دارد و بايد به اين اقتضائات توجه كامل داشت. شايد ارزش هنري انيميشن‌هاي تلويزيوني به اندازه نمونه‌هاي سينمايي و جشنواره‌اي نباشد، اما روشن است كه مخاطب كودك تلويزيون به همين توليدات ساده و عاري از پيچيدگي نياز بيشتري دارد تا انيميشن‌هايي كه بدون توجه به سطح درك كودك مي‌خواهند در كوتاه‌ترين زمان ممكن بيشترين پيام مضموني را به مخاطب منتقل كنند و رضايت او را هم به دنبال داشته باشند.

نويسندگي مجموعه انيميشن مدادهاي رنگي را محمد برومند به عهده داشته و كارگردان اين پويانمايي تلويزيوني نوروز عباسي است.

نویسنده : بهارعسگری