یادی از اسفندیار احمدیه با شرح بیوگرافی

ضمن تسليت به جامعه هنري براي درگذشت استاد احمديه در ادامه با  شرح بيوگرافي آن مرحوم یادی از ایشان میکنیم .

 

طراح : حسین صافی

 

 

«اسفنديار احمديه» متولد 1307 در محله پامنار تهران است. او به مدت 2 سال از 1324 تا 1326 در نزد استاد على اصغر پتگر به تعليم نقاشى پرداخت. سپس در سال 1326 به هنرستان کمال الملک رفت و از حضور بزرگانى چون اسماعيل آشتيانى، محمود اوليا و حسين شيخ بهره ها گرفت.

على چيت ساز، عباس کاتوزيان و صادق پور از جمله همدوره اى هاى وى در دوران تحصيل در هنرستان بودند.

اسفنديار احمديه به علت شاگردى در نزد شاگردان کمال الملک و نيز به علت همفکرى با اين جريان مهم نقاشى معاصر ايران، در امتداد منطقى مکتب کمال الملک قرار گرفته است.

مضامين تابلوهاى اسفنديار احمديه نيز همان حال و هواى آثار کمال الملک و شاگردان بلافصلش را دارد که از جمله مى توان به تصاويرى از طبيعت ، زندگى، کار، آداب و سنن مردم عادى، تکچهره سازى ، طبيعت بى جان (ترکيبات هنرمندانه اى از بطرى و ساعت و ليوان و گلدان و ميز و ظروف سفالى و شيشه اى و انواع اشياى مختلف بنا به سليقه نقاش که آن را اصطلاحاً طبيعت بى جان يا STILL LIFE مى گويند)، مصور کردن قصص دينى، حماسى و فولکلوريک اشاره کرد.

اين همه را او در تجربه گرى هاى متنوعى با ابزارهاى مختلفى همچون رنگ روغن، آبرنگ، مدادرنگى و ... به نمايش درآورده است. روح کنجکاو احمديه همواره او را در معرض آزمون و خطا و کسب تجارب بيشتر قرار داده است. وى براى تکميل دانسته هاى خود به کشورهاى مختلفى سفر کرده و از هر ديارى ، چيزى به داشته هاى بسيار خود افزوده است.

او در بخش نقاشى روى سفال و سراميک در اداره کل هنرهاى زيبا و نيز در بخش گرافيک همان اداره چندسالى کار و فعاليت داشته است. همکارى با توفيق حاصل آن سال هاست (اوايل دهه 30).

اسفنديار احمديه در واقع بانى انيميشن در ايران و پدر پويانمايى ايرانى است. وى در سال 1336 با ساخت دو فيلم «ملانصرالدين » و «قمر مصنوعى » نام خود را به عنوان بنيانگذار نقاشى متحرک در ايران به ثبت رسانيد. احمديه اين دو فيلم را با مداد طراحى کرده و به مدت 2 دقيقه به حرکت در آورده بود! کارگردان فيلم «قمر مصنوعى» يک ارمنى به نام پطروس پاليان بود.

احمديه در سال هاى پايانى دهه 30 و سال هاى آغازين دهه 40 آثار زيادى در زمينه نقاشى متحرک به وجود آورد که از آن جمله است:

 

طراحى و نقاشى و کارگردانى فيلم «اردک حسود» در سال ،1341 طراحى و نقاشى و کارگردانى فيلم «خوشه گندم» در سال ،1342 نقاشى فيلم «خروس بى محل » و نقاشى فيلم «بادبادک به کجا مى روى؟» به کارگردانى افخم ماکويى.

وى علاوه بر کار در عرصه انيميشن ، به طراحى عنوان بندى فيلم براى آثار سينمايى بسيارى نيز اقدام کرد.

ورود اسفنديار احمديه به دنياى انيميشن و تيتراژ فيلم در اثر کنجکاوى و کوشش هاى تجربى اش بود و دراين حيطه هيچ آموزشى نديده بود. اما در زمينه هنر نقاشى، وى را بايد در زمره پيروان مکتب کمال الملک به حساب آورد.

مهمترين تفاوت ميان آثار احمديه با آثار استادانى همچون على محمد حيدريان، حسين شيخ و اغلب نقاشان آن دوره، در خلق آثار خيالى است. اهتمام به مضامين مذهبى نيز از ديگر ويژگى هاى آثار وى است. به عنوان مثال، مى توان به تابلوهايى چون شهادت امام حسين (ع) ، روايت اصحاب فيل، على (ع)، ضامن آهو و صحنه خيالى او از روز قيامت را نام برد.

اسفنديار احمديه در گروه ديگرى از تابلوهايش به ثبت مناظر طبيعى متعدد از چشم اندازهاى اطراف تهران و ساير نقاط ايران پرداخته است. او مناظرى را براى هميشه در قاب تابلوهايش ثبت کرده که ديگر نشانى از آنها در حومه تهران و حتى ساير نقاط دورتر وجود ندارد. از چنين ديدگاهى ، منظره نگارى هاى وى اسناد معتبرى در ثبت چشم اندازهاى ايرانى محسوب مى شوند.

نکته جالب در آثار احمديه، ثبت لحظات روزمره زندگى ، کار، معيشت، آداب و سنن و فرهنگ جامعه ايرانى دهه هاى 30 و 40 است. آثار او، همچون پنجره اى به اعماق زندگى، اسناد کم نظيرى در مطالعه و شناخت جامعه ايرانى در طول يک سده گذشته است.

وى با ثبت تصاويرى روشن و صادقانه از محله هاى تهران، از قنات حاجى على رضا در سرچشمه گرفته تا تصوير سقا در سبزه ميدان، از کوچه پس کوچه هاى پس قلعه گرفته تا معابر آشناى سرچشمه و از ميدان مخبرالدوله گرفته تا آب انبار قديمى نوعى حس نوستالوژيک را نيز به ساير ويژگى هاى بارز آثارش مى افزايد.

در عبور از مقابل آثار استاد اسفنديار احمديه مى توان تنوعى کم نظير از احساسات متنوع همچون:

ـ طراوت طبيعت (حس طبيعت گرايانه)

ـ درک معناى زندگى (حس زندگى شهرنشينى)

ـ اشاره به کار و معيشت (حس واقع نمايانه)

ـ روايات مذهبى (حس فراطبيعى و الهى)

ـ ماجراهاى حماسى(حس وطن دوستانه)

ـ ثبت مکانها و محله هاى مختلف (حس نوستالوژيک)

را از اين تابلو به آن تابلو تجربه کرد.

 

بى درنگ بايد به خاطر بياوريم که استاد در سال 1384 از سوى انجمن سينمايى فيلم سازان انيميشن ايران (آسيفا ) به عنوان پايه گذار انيميشن (پويانمايى) درايران شناخته شد و در سال 1370 نيز از سوى شوراى ارزشيابى هنرمندان کل کشور نشان درجه يک هنرى را دريافت کرد.

آثار استاد احمديه پيوند ميان هنر، طبيعت، انسان و زندگى و رابطه ارگانيک ميان آنها را به نمايش مى گذارد. او که از پيروان مکتب کمال الملک است ، هنوز از پس يک قرن، وفادارانه سبک و سياق و راه درخشان او را حفظ و حراست مى کند.

سالم ترين و معتبرترين جريانى که پس از کمال الملک به جذب و فهم هنر اروپايى پرداخت، همين جريان واقع گرايى است. کافى است نگاهى دوباره به آثار کمال الملک ، صنيع السلطان، حيدريان، رسام ارژنگى، جعفر پتگر و ... بيندازيم؛ هنوز هم دست نايافتنى به نظر مى رسند و اگر چنين است (که چنين است )، البته به معناى عدم توانايى نسل هاى بعدى نيست، بلکه بيشتر به معناى ورود جريانات بى ريشه، حرامزاده و عاريتى به ساحت پاک هنر ايرانى است که دراين ميان، سهم «شارحان» ناآشنا با رمز و راز نقاشى بسيار بيشتر از هر عامل ديگرى بوده است.

در اينجا اگر از لفظ «شارح» استفاده مى شود، از آن رو است که شارح همواره از پس «رويداد» مى آيد و اين رويداد است که او را به شرح دادن وا مى دارد. آنان با تکيه بر نوعى پردازش هاى لفظى و کلامى که از معنا تهى و از تکلف و تعارف انباشته بود، کار را به جايى کشاندند که هر تازه از راه رسيده اى ، کمال الملک را نکوهش کرد و از اين که او «امپرسيونيست» نشده و به «کلاسيک »هاى اروپا بسنده کرده است، بر او خرده گرفت.

ظاهر چنين تحليل هايى (!) آنقدر مجاب کننده بود که فرصت تعمق و تعقل را از مخاطب محروم از سنت نقد هنرى مى گرفت.

علاوه براين، در 70 سال گذشته و در سطوح آموزش هاى دانشگاهى در عرصه هنر ، دانشجوى ايرانى بيش از آن که با کمال الملک و اهميت حضور او آشنا شود، با مارسل دوشان آشنا شده و بيش از آن که «ميرعلى تبريزى» را شناسد، هرب لوبالين را شناخته است.

در همين مدت، تهران از داشتن يک سالن دائمى که آثار کمال الملک و شاگردان نام آورش را به نمايش بگذارد، محروم بوده است. بسيار تأسفبار است که آثار بزرگان هنر خود را در انبارها و مخزن ها پنهان مى کنيم تا ذهن و نگاه و هوش و حواس جوان هنرمند ما در پى جذب و کسب هر باد مسمومى از هر منشأ و منبع ناشناخته و مشکوکى ، به بيراهه کشانده شود.

اين معضل در زمانه اى که دسترسى به هر نوع تصوير بادآورده اى به سهولت فراهم شده و تصاوير متنوع در مجارى بى صاحب اينترنت در مقابل نگاه کنجکاو جوانان رژه مى روند، بيشتر خود را نمايان مى سازد؛ چرا که پيشاپيش ذهن و زبان و انديشه او در تماس با سرچشمه هاى معتبر و ريشه هاى اصيل فرهنگ خودى صيقل نخورده است.

در ديدار از آثار استاد اسفنديار احمديه، با دنيايى از رنگ، شور، تنوع، حرکت، زندگى ، ايمان، شعف و مهر آشنا مى شويم و بار ديگر به خاطر مى آوريم که پاکيزگى و ايمان مبناى هنر والاى ايرانى بوده است. اين شور و شعف، وجد و سرزندگى و شفقت و مهر تنها جلوه اى مادى از آن مبناى لايزال است.

بیوگرافی اسفندیار احمدیه