با گيتي خامنه ، مجري خاطره‌ساز تلويزيون

همين مساله در مورد برنامه‌هاي كودك هم صدق مي‌كند. بدين معني كه در حال حاضر اكثر برنامه‌هايي كه در شبكه‌هاي مختلف براي كودكان توليد مي‌شود، شبيه هم است.

چه بسا برخي از برنامه‌هاي موفق نيز الگوبرداري و تقليد از نمونه‌هاي خارجي آن است.

نه اين كه الگوبرداري به طور مطلق غلط باشد ما بايد از نكات مثبت ديگران استفاده كنيم به شرط اين كه خلاقيت و خصلت‌هاي فرهنگي خودمان را نيز در آن سهيم كنيم. ما بايد در الگوبرداري‌هاي خود در برنامه‌سازي از زبان مخاطب خود نيز بهره بگيريم.

ببينيد به نظر من مهم‌ترين مشكل ما اين است كه نمي‌گذاريم بچه‌هايمان، كودكي كنند يا از نگاه خود كودك به مسائل و مشكلات آنها نگاه نمي‌كنيم؛ مثلا الان مدرسه‌ها تعطيل شده و فصل تابستان نزديك است. اكثر خانواده‌هاي ايراني از همين الان در حال ثبت‌نام فرزندانشان در انواع كلاس‌هاي آموزشي هستند. گاهي تعداد و حجم اين كلاس‌هاي آموزشي از برنامه‌‌هاي درسي در طول سال تحصيلي هم بيشتر است و همين مساله فشار زيادي روي كودكان مي‌آورد، در حالي كه كودكان براساس روان‌شناسي رشد به بازي كردن هم نيازمندند و اين تجربه به‌ بروز خلاقيت‌ها و شكوفايي استعداد آنها كمك زيادي مي‌كند.درواقع ما فرصت زندگي كردن، مكاشفه و تجربه كردن را از كودكان مي‌گيريم و بچه‌هاي پر از حسرت و عقده و غيرخلاق بار مي‌آوريم. همان زماني كه من برنامه كودك اجرا مي‌كردم، اگر يادتان باشد در پايان‌ برنامه نقاشي‌هاي كودكان را نشان مي‌داديم. بدون اغراق بگويم 95 درصد نقاشي‌ها شبيه و مثل هم بود. يك درخت، كلبه، كوه و خورشيد بود و حتي در همين عناصر هم نشانه‌اي از تخيل و خلاقيت وجود نداشت. درواقع يك نوع همساني و هم‌شكلي در آنها وجود داشت كه نشان مي‌دهد انگار اين بچه‌ها هيچ تفاوتي باهم ندارند.واقعيت اين است كه كودكان ما به دليل عدم تجربه مستقيم و ملموس، مهارت‌هاي زندگي را نياموخته‌‌اند. نه فقط كودكان كه خود ما بزرگ‌ترها نيز هنوز بسياري از مهارت‌هاي زندگي را نمي‌دانيم و همين روش‌هاي غلط را به بچه‌هايمان نيز انتقال مي‌دهيم. خيلي از ما بزرگ‌ترها اتفاقا به دليل اين كه در كودكان ‌آنچه را كه بايد تجربه مي‌كرديم، تجربه نكرديم همچنان بسياري از خصلت‌هاي كودكانه در ما باقي مانده و گاهي رفتارهايي از خود بروز مي‌دهيم كه موجب تعجب ديگران مي‌شود؛ در حالي كه از منظر روان‌‌شناسي جاي هيچ تعجبي نيست. حتي گاهي بچه‌هاي ما خواسته‌ها و نيازهاي خود را مطرح نمي‌كنند و اصلا شرم دارند كه آنها را به زبان بياورند. در برنامه‌هاي تلويزيون هم به دليل برخي خط قرمزها و شرم و حياي ايراني نمي‌توانيم برخي معضلات را مطرح كنيم، مثلا مشكلاتي كه كودكان و بويژه نوجوانان در حوزه بلوغ يا بهداشت جنسي دارند، چگونه بايد مطرح شود؟

به نظر من، خود رسانه‌ها بويژه تلويزيون بايد در اين زمينه خط‌شكن باشند و فرصت اين كار را فراهم كنند. اگر برنامه‌هاي تلويزيوني بويژه برنامه‌هاي خانواده به سمت طرح و بيان شفاف‌تر و علمي‌تر برخي معضلات پنهان شده يا ناگفته بروند، قطعا مخاطبان بيشتري پيدا خواهند كرد و اينقدر مورد انتقاد قرار نمي‌گيرند كه تكراري و كليشه‌اي هستند.

خانم خامنه! شما مثل روان‌شناسان كودك صحبت مي‌كنيد. به نظر مي‌رسد حرفه شما و تجربه اجراي برنامه براي كودك، فرصت و انگيزه لازم را برايتان فراهم كرد تا در اين زمينه تحقيق و پژوهش كنيد. فكر مي‌كنيد اگر مجري برنامه كودك نمي‌شديد يا شغل ديگري داشتيد، مثل امروز باز هم دغدغه تربيت كودكان را داشتيد؟

خب ورود من به اين حرفه كه كاملا اتفاقي بود؛ ولي بتدريج شاهد تاثير كارم روي مخاطبان و آدم‌هاي اطرافم شدم و ديدم گاهي آنقدر اين تاثيرات عميق و زياد است كه بتدريج به مقوله روان‌شناسي و آموزش كودك علاقه‌مند شدم و اين را هم بدانيد كه دنياي كودك آنقدر جذاب و دوست‌داشتني است كه هر كسي وارد آن شود، بسختي از آن دل مي‌كند، بويژه چون من با نسل شما بزرگ شدم و در واقع هم‌سن و سال‌هاي شما در كودكي با من بزرگ شدند، حالا كه اين نسل رشد كرده و خودش الان پدر و مادر است، احساس تعهد مي‌كنم كه آنها را رها نكنم و حالا تجربيات خود را در زمينه تربيت و رشد كودك از طريق برنامه‌هايي مثل تصوير زندگي به آنها منتقل كنم. اين كار فراتر از وظايف شغلي و حرفه‌اي براي من مهم و لذت‌بخش است و احساس مي‌كنم كه دارم دين خود را به اين نسل ادا مي‌كنم. يكي از همكاران ما در برنامه تصوير زندگي به من مي‌گفت تو مثل معلمي بودي كه به بچه‌هاي همنسل من آموزش دادي و حالا برگشتي و داري ارزيابي مي‌كني كه ما با آن آموخته‌‌ها چه كرديم و به كجا رسيديم. ضمن اين كه بشدت معتقدم كودكان در شكل دادن دنيا، نقش بسيار مهم و بزرگي دارند، لذا من اگر بتوانم روي 5 نفر هم تاثير داشته باشم و 5 نفر انسان سالم، بدون عقده و خلاق در اين جامعه رشد كند، آنها مي‌توانند روي بسياري از انسان‌هاي ديگر تاثير مثبت بگذارند و اين براي من اتفاق هيجان‌انگيز و جذابي است.

شما معلمي بوديد كه ابزار كارتان نه تخته و كلاس كه رسانه بزرگي مثل تلويزيون بود و در واقع شما اين شانس را داشتيد كه شاگردان زيادي پاي درستان بنشينند. فكر مي‌كنيد كودكان نسل ما كه فقط 2 شبكه تلويزيوني داشتند، با كودكان امروز كه انواع رسانه‌هاي مختلف در اختيارشان است چه تفاوت‌هايي با هم دارند؟ يا اگر شما مي‌خواستيد براي كودكان نسل امروز برنامه اجرا كنيد، چه فرقي با اجراي 16 ـ 15 سال پيش داشت؟

واقعيت اين است كه كودكان امروز با كودكان نسل شما فرق كرده‌اند و اساسا جهان پيرامون ما تغيير كرده است. البته در هر دو دوره و نسل، نكات منفي و مثبت وجود داشت و اين تغيير لزوما به اين معنا نيست كه بچه‌هاي امروز نسبت به نسل گذشته، باهوش‌تر و سالم‌تر هستند. من فكر مي‌كنم نسل قبلي كودكان طبيعي‌تر زندگي ‌كردند. بسياري از اين پيشرفت‌ها و رشد و توسعه انواع تكنولوژي به نوعي سرپوش گذاشتن بر نيازهاي طبيعي و واقعي كودكان منجر شده است يا حداقل ما نتوانسته‌ايم نحوه درست به‌كارگيري اين تكنولوژي‌ها را به كودكان امروز آموزش دهيم.

بسياري از كودكان امروز ارتباط با مظاهر طبيعي زندگي را از دست داده‌اند. نسل شما اين امكان را داشت كه بيشتر در طبيعت و جامعه و در ارتباط عاطفي با بزرگ‌ترها رشد كند و متاسفانه امروز شاهديم كه بازي‌هاي كامپيوتري جايگزين آنها شده‌اند. بچه‌هاي ديروز مثلا براي خريد نان و مواد غذايي به محيط اجتماعي مي‌رفتند يا از اتوبوس براي رفتن به مدرسه استفاده مي‌كردند؛ اما امروز بسياري از كودكان به دليل زندگي كنترل شده‌اي كه دارند، كمتر فرصت تجربه كردن زندگي را دارند. به نظر من، نسل ما و شما بيشتر فرصت كودكي كردن داشتند.

اصلا خود بچه‌هاي امروز هم به كارتون‌هاي زمان شما علاقه بيشتري دارند. به خاطر اين كه مي‌توانستيد با شخصيت‌هاي كارتوني آن همذات‌پنداري كنيد. شخصيت‌هاي كارتوني‌ نسل شما بيشتر با واقعيت زندگي ارتباط داشت و قابل اعتماد و ارتباط بود. همچنين داستان و قصه‌هايي كه در اين كارتون‌ها روايت مي‌شد، برگرفته از واقعيت‌هاي موجود در زندگي بود و امري دور از دسترس و غيرقابل تجربه نبود؛ اما كارتون‌هاي امروزي با فضاي زندگي كودكان بيگانه است و بسياري از آنها هيچ مصداق خارجي ندارند؛ شخصيت‌هاي تخيلي و فانتزي كه كودك نمونه‌هاي آن را در زندگي خود نمي‌بيند. آن وقت چگونه يك كودك مي‌تواند با موجودي كه دو تا سر دارد يا سه تا چشم دارد، همذات‌پنداري كند؟ نتيجه اين فرآيند اين است كه كودكان امروز با تماشاي اين كارتون‌ها نمي‌توانند جهان واقعي و واقعيت‌هاي زندگي را بشناسند و آن را درك كنند.

دنياي واقعي پر از راز و رمز است كه كشف آن براي كودك يكي از لذتبخش‌ترين تجربه‌هاست اما توليد و نمايش كارتون‌هاي تخيلي و فانتزي، آنها را از آشنايي و درك اين دنياي واقعي دور مي‌كند. از طرف ديگر زندگي واقعي نيز براي كودكان كنترل شده است و پدر و مادرها براي جلوگيري از اشتباه كودكان، فرصت تجربه كردن را از آنها مي‌گيرند. مجموعه اين عوامل و نوع و سبك زندگي امروز، موانع و محدوديت‌هاي زيادي براي كودكان نسل امروز فراهم كرده است. براي همين معتقدم نسل شما داراي استقلال بيشتري از كودكان امروز است.

اتفاقا من طرحي به شبكه دوم دادم كه اميدوارم عملي شود. به اين صورت كه از خود بچه‌ها دعوت شود تا در توليد برنامه‌هاي كودك مشاركت داشته باشند و مثلا نظر آنها درباره اين كه چه برنامه‌هايي توليد شود مورد توجه قرار بگيرد.

به نظر من برنامه‌هاي كودك بايد با نظر كودكان براي كودكان تهيه و توليد شود، در اين صورت قطعا مخاطبان اين برنامه‌‌ها نيز بيشتر خواهند شد. اين همان احترام گذاشتن به مخاطب و نظر اوست. خود من در خيابان، اتوبوس، مهماني‌ها و... كه مي‌روم با ديگران درباره برنامه‌هاي خودم صحبت مي‌كنم و كلي ايده مي‌گيرم و مطمئنم كه استفاده از همين ايده‌ها و نظرات در جذب مخاطب موثر است.

من دوره دبيرستان بودم كه از تلويزيون براي انتخاب مجري به مدرسه ما آمدند. يادم مي‌آيد آقايي به نام هاشم محمد‌زاده مسوول اين كار بودند كه خيلي دلم مي‌خواهد الان بدانم چه كار مي‌كنند. مادرم به من گفت تو چرا كنجكاوي نمي‌كني كه براي چه كاري به مدرسه شما آمدند. اين حرف مادرم باعث شد فردا من سراغ آقاي محمدزاده بروم كه ايشان گفتند براي انتخاب مجري آمديم كه تمام شد. من گفتم پس ما رفتيم. چند دقيقه بعد ايشان گفت بيا چند كلمه صحبت كن، ببينم چطوره. من هم چند كلمه حرف زدم كه همان باعث شد انتخاب شوم.بعد از اجراي اولين برنامه، من خداحافظي كردم كه بروم كه گفتند خداحافظ چيه. اين اولين كارت بود و بايد ادامه دهي.

از چه سالي شروع به كار كرديد؟

گیتی خامنه